Toespraak burgemeester Ellen van Selm | Herdenking 4 mei

We herdenken alle burgers en militairen die sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen of vermoord in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.

Mensen die hun leven verloren door oorlog, vervolging en geweld.

Herdenken is meer dan herinneren.

Het thema van dit jaar vraagt ons om de geschiedenis niet alleen door te vertellen, maar vooral te leren begrijpen.

En wie probeert te begrijpen, ontkomt niet aan een ongemakkelijke vraag.

Een vraag die dichterbij komt dan we soms willen.

Wat zouden wij hebben gedaan?

Zouden wij de moed hebben gehad om op te staan?

Of zouden wij hebben gezwegen?

Tegelijk laat de geschiedenis ons ook iets anders zien.

Niet alleen grote daden van verzet, die terecht worden herdacht en geëerd.

Maar ook kleinere, stille daden van menselijkheid.

Zoals het verhaal van de familie Limburg, hier in Purmerend. Zij woonden aan de Thorbeckekade, naast de Joodse familie Zwart. Hun zoon Ad van 14 was bevriend met Juda, de zoon van het gezin. In 1942 moest de familie Zwart vertrekken.

Ze wisten niet wat hen te wachten stond. Maar ze vroegen hun buren om iets persoonlijks te bewaren: een broche en zes Joodse fruitbordjes. Dierbare bezittingen, vol herinneringen. De familie Limburg zei ja. Terwijl ze wisten dat dit risico’s met zich meebracht. Ook de hond van Juda bleef achter. Ad beloofde voor hem te zorgen. De familie Zwart keerde nooit terug. Maar de broche en de bordjes werden al die jaren bewaard. En uiteindelijk door een achterneef van Juda geschonken aan het Purmerends Museum. En hier achter mij nog steeds te zien.

De verhalen als die van de families Limburg en Zwart brengt de geschiedenis dichtbij. Die keuzes gingen vaak niet over grote gebaren. Maar over wat mensen deden voor de ander, dichtbij. Voor hun buren. Voor iemand in hun straat. Misschien is dat wel een belangrijke les voor vandaag. We denken bij weerbaarheid vaak aan zelfredzaamheid. Maar echte weerbaarheid zit ook in samenredzaamheid. In omzien naar elkaar. Buren zijn vaak de eerste die er zijn als het nodig is.

Juist vandaag zien we oorlog en geweld in de wereld. Zien we uitsluiting, polarisatie en onverdraagzaamheid. Zien we hoe kwetsbaar vrijheid kan zijn.

Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Vrijheid vraagt om onderhoud. Om betrokkenheid, net als de buren van het verhaal hierboven. En om de bereidheid om op te staan tegen onrecht, hoe klein of groot ook.

We beleefden net 2 minuten stilte met elkaar.

Waarin we hebben stilgestaan bij wat verloren is gegaan.

En bij wat ons is toevertrouwd.

Laten we die stilte met ons meedragen.

Niet alleen als herinnering, maar ook als aansporing om te blijven begrijpen. Om op goede voet te leven met onze buren, onze naasten.

Zodat de verhalen van toen ons blijven helpen om vandaag de juiste keuzes te maken.

En morgen.