Lessen uit Spanje voor een weerbaar Purmerend

"Op onze schepen hebben we standaard een generator aan boord. Vroeger was er namelijk niet overal stroom zoals nu. En de meeste schepen hebben een watertank voor drinkwater waarmee je 3 tot 4 weken vooruit kan.”

Die opmerking zette direct de toon tijdens de bijeenkomst Samen Weerbaar van de gemeente Purmerend. Veertien vertegenwoordigers van sociaal-maatschappelijke organisaties gingen met de gemeente in gesprek over een belangrijke vraag: wat gebeurt er als onze samenleving langere tijd wordt ontwricht, bijvoorbeeld door een grote stroomstoring?

Voordat het gesprek begon, deelden onderzoeker Janne Landsman van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) en Lorena Joosten van Veiligheidsregio Kennemerland de lessen uit een groot onderzoek naar de langdurige stroomuitval in Spanje en Portugal in 2025.

Er valt meer uit dan je denkt

Een stroomstoring betekent veel meer dan een lamp die niet brandt. "Veel mensen realiseren zich niet wat er allemaal uitvalt," vertelt Janne Landsman. "Internet werkt niet meer, liften komen vast te zitten en garagedeuren gaan niet open. Verkeerslichten vallen uit en treinen rijden niet meer." Daardoor ontstonden in Spanje en Portugal onverwachte situaties. De bus werd ineens een populair vervoermiddel. Supermarkten moesten hun deuren sluiten en ook pinautomaten werkten niet meer. Op luchthavens was er veel oponthoud, maar vaak was daar wel nog verlichting, wifi en mogelijkheden om telefoons op te laden.

Mensen misten vooral informatie

Opvallend genoeg maakten mensen zich niet als eerste zorgen over eten of drinken. "Mensen wilden vooral weten wat er aan de hand was," zegt Landsman. "Hoe lang duurt het? Wat moet ik doen? En hoe gaat het met mijn familie en vrienden?" Doordat telefoon- en internetverbindingen uitvielen, ontstonden geruchten en onzekerheid. Betrouwbare informatie bleek onmisbaar. Daarom wijzen de onderzoekers op het belang van alternatieve communicatiemiddelen, zoals de radio.

Samen een drankje op straat

Toch bracht de grote storing niet alleen problemen. "Hoe gek het ook klinkt, zo'n grote storing bracht mensen ook samen," vertelt Lorena Joosten. Buurtbewoners gingen elkaar helpen en improviseren. Op verschillende plekken kwamen mensen samen op straat. Ze maakten een praatje, deelden informatie en dronken samen een drankje.

Ook ondernemers hielpen mee. Restauranteigenaren deelden gratis hapjes uit omdat producten uit de koeling anders zouden bederven. Anders dan soms verwacht wordt van menselijk gedrag tijdens crises, kwamen geweld, plunderingen of paniek vrijwel niet voor.

Hoe voorbereid zijn organisaties?

Na de presentatie ging het gesprek over de situatie in Purmerend. Hoe goed zijn organisaties voorbereid als de stroom meerdere dagen uitvalt? Voor zorginstellingen zoals Leviaan, Zorgcirkel en Welzijn Wonen Plus staat de zorg voor cliënten voorop. Cliënten zijn afhankelijk van zorg, soms dag en nacht. Maar er ontstaan direct praktische vragen. "Hebben we onze roosters ook op papier als de computers niet werken?" vroeg een deelnemer zich af. En wat gebeurt er als medewerkers snel naar huis moeten omdat zij zelf kinderen hebben of mantelzorger zijn? Ook de thuiszorg vraagt aandacht. Denk bijvoorbeeld aan medicijnen die gekoeld moeten blijven. De GHOR – de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio heeft afspraken gemaakt met zorgpartners over plannen en scenario's voor noodsituaties.

Bibliotheek, buurthuis en kerk als ontmoetingsplek

Andere organisaties zien vooral een sociale rol voor zichzelf. "Clup Welzijn heeft al diverse plekken waar mensen samenkomen," zegt Nienke, teamleider jeugdwerk van Clup. "Voor iedereen, maar zeker ook voor kwetsbare en eenzame inwoners." Ook de bibliotheek en verschillende kerken kunnen tijdens een crisis dienen als ontmoetingsplek. Bewoners kunnen daar informatie krijgen, vragen stellen of simpelweg steun vinden bij elkaar.
 

Vanuit het Apostolisch Genootschap werd ook gedacht aan huisbezoeken aan mensen die mogelijk eenzaam of kwetsbaar zijn. Dominee Nico Schoevers van de Beemster Keyserkerk bracht een praktisch idee in: "Wij krijgen binnenkort een grote batterij. Misschien moeten we in kaart brengen waar warmtebatterijen en noodaggregaten staan."

Samen sterker

Volgens projectleider Dirk Hendriks van de gemeente Purmerend komen steeds dezelfde lessen terug. "Bij een langdurige stroomuitval zijn betrouwbare informatie, goede communicatie en samenwerking van groot belang." Dat blijkt niet alleen uit het onderzoek naar de stroomuitval in Spanje en Portugal, maar ook uit de gesprekken die de gemeente de afgelopen tijd voerde met inwoners en organisaties. 

De deelnemers waren het erover eens: niemand kan een crisis alleen oplossen. Maar door kennis, mensen en voorzieningen met elkaar te verbinden, wordt Purmerend een stuk weerbaarder. Na de zomer wil de gemeente deze ideeën verder testen tijdens een praktijkoefening. Want juist door samen te oefenen, ontdek je wat goed werkt en waar nog verbeteringen nodig zijn.